این گمان که قهوه نوشیدنی فرنگی است و چای نوشیدنی ایرانی تصویر اشتباهی است که در ذهن اغلب ایرانیان امروز نقش بسته است. هرچند هیچ سند مکتوبی برای تاریخ ورود قهوه و گسترش مصرف آن در ایران وجود ندارد. اما شواهدی بر حضور قهوه و مصارف دارویی آن در قرن 16 میلادی در ایران وجود دارد. بسیاری عقیده دارند، رفت‌ و‌آمد زائران ایرانی به حجاز و تجارت بین ایران و جزیره العرب عامل راه یافتن قهوه به ایران بوده است.
قهوه خانه ها در ایران به سال ها قبل از ورود چای باز می گردد. سال ها بعد و با کشت چای در شمال ایران که سوغات کاشف السلطنه از هند بود، هرچند قهوه خانه هنوز همان "قهوه" خانه بود اما چای خوش طعم و خوش عطر ایران که به مراتب از اجداد هندی خود نیز مرغوب تر بود جای قهوه را گرفت.
نخستین قهوه خانه ها در ایران، در دوره صفویان، و به احتمال زیاد در زمان سلطنت شاه تهماسب (۹۳۰-۹۸۴ق)، در شهر قزوین پدید آمد. اما قهوه خانه ها در زمان نوه‌ شاه تهماسب یعنی زمان شاه عباس اول (۹۹۶-۱۰۳۸ق) در شهر اصفهان توسعه یافت. در این زمان، قهوه‌خانه‌های فراوانی در شهر سپاهان (اصفهان) به ویژه در نزدیکی چارباغ وجود داشتند و بزرگانی چون میرداماد و شیخ بهایی و دیگران بدان‌ جا رفت‌ و‌آمد می‌کردند.

قهوه‌خانه‌ها، مرکزی برای تفریح و سرگرمی و البته گفت ‌وگوهای علمی و ادبی و فرهنگی بود. بسیاری از شاعران غروب‌ها در قهوه‌خانه‌ها جمع می‌شدند و شعرهای تازه‌ی خود را می‌خواندند. همچنین پیشه‌ورانی چون نانوا و خیاط ها و مانند آن، پس از پایان کار روزانه برای استراحت به قهوه‌خانه آمده و شعرهای دیگران را می‌شنیدند. در همین قهوه‌خانه‌ها بود که پرده‌خوانی و شاهنامه‌خوانی و قصه‌ی "سَمَک عیار" و مانند آن برای مردم خوانده می‌شد و راهی بودند برای حفظ و گسترش فرهنگ و ادبیات.

نقاشی قهوه‌خانه‌ای نیز یادگاری از همان دوران است. در نهاد قهوه خانه دو مکتب مهم از هنرهای کلامی و تجسمی، یعنی نقالی و سخنوری (هنر کلامی) و نقاشی (هنر تجسمی) رشد و بالندگی یافت و در هریک از این هنرها هنرمندان بزرگی تربیت شدند. انتقال پایتخت از اصفهان به تهران که در زمان آقامحمدخان قاجار، موجب گسترش بیشتر قهوه خانه ها گردید و براساس اسناد موجود در آن زمان در شهر تهران که جمعیتی حدود ۲۵۰ هزار نفر داشته تعداد قهوه خانه ها به ۴ هزار و ۳۰۰ تا ۴ هزار و ۵۰۰ باب رسید که این خود نشان از رونق و اهمیت قهوه خانه در جامعه آن روزگار است. در دوران ناصرالدین شاه باز هم تعداد قهوه خانه ها افزایش یافت و قهوه خانه دامنه فعالیت خود را به خیابان ها و محله های شهر، مراکز تجمع پیشه‌ها، کارگاه‌های صنعتی، کارخانه‌ها، مسافرخانه ‌ها، مراکز حمل و نقل مسافر، مدخل شهرها، پیرامون دروازه ها و منزلگاه‌های میان شهر گسترش دادند و تعداد زیادی قهوه خانه با فاصله های دور و نزدیک از یکدیگر ساخته شد.

Copyright 2015 Coffee Senator